10 ლარი, ერთი წყვილი კედი და დაუმარცხებელი სტუდენტობა

 

წარსული ხშირად ჰგავს ძველ, გაცვეთილ ფოტოსურათს, სადაც ბედნიერი ბავშვობის ნათელი ფერები მოულოდნელად 90-იანების სქელმა, ნაცრისფერმა ნისლმა დაფარა. ეს იყო დრო, როცა ქუჩებში შიში დააბიჯებდა, „მხედრიონის“ აჩრდილები სიმშვიდეს გვიფრთხობდნენ, ხოლო პურის რიგები და გაყინული თითები ყოველდღიურობის ნაწილად იქცა. იქ, იმ ცივ და ბნელ დღეებში, ბავშვობა სადღაც შუაგზაზე დაიკარგა - სათამაშოები მძიმე შრომამ ჩაანაცვლა და პატარა მხრებმა ნაადრევად იგრძნეს ცხოვრების სიმძიმე.

ამ ქარტეხილში დედა იდგა, როგორც უძლეველი ციხესიმაგრე. ის ორ ფრონტზე იბრძოდა: ერთი ხელით მამის შერყეულ ჯანმრთელობას უფრთხილდებოდა, მეორეთი კი ჩვენს მომავალს კბილებით ეჭიდებოდა. მისი დაღლილი თვალები იყო ის ერთადერთი შუქურა, რომელიც გვიჩვენებდა, რომ დანებება არ შეიძლებოდა.

მერე მოვიდა სტუდენტობა - პერიოდი, რომელიც ერთი შავი, დროთა განმავლობაში გახუნებული მაისურითა და იმ „მარადიული“ კედებით გამოიხატებოდა, ზამთარ-ზაფხულს რომ ერთგულად მიძლებდა. ქურთუკის გარეშე გატარებული ყინვიანი დღეები და კვირის ათლარიანი ბიუჯეტი თითქოს გადაულახავ ბარიერად ჩანდა, თუმცა, პარადოქსია, მაგრამ სწორედ მაშინ ვიყავით ყველაზე თავისუფლები და ბედნიერები. სიღარიბე ვერ ახშობდა იმ ჟინს, რომელსაც ცოდნის წყურვილი და უკეთესი ხვალინდელი დღის რწმენა ერქვა.

დღეს, როცა იმ გვირაბს უკან ვიტოვებ, ვხვდები: ყოველი გაცვეთილი ფეხსაცმელი და ყოველი უძილო ღამე იყო საფეხური იმ სიმაღლისკენ, სადაც ახლა ვდგავარ. სამუშაომ, რომელიც მალევე გამოჩნდა, მხოლოდ ფინანსური სიმშვიდე კი არა, იმის დასტურიც მომიტანა, რომ ჯიუტი წინსვლა ყოველთვის ფასდება.

გვირაბის ბოლოს სინათლე მხოლოდ იმიტომ კი არ გამოჩნდა, რომ გზა დასრულდა, არამედ იმიტომ, რომ მე თვითონ არ ჩავაქრე იმედის ალი შიგნით, ჩემს სულში. ცხოვრებამ მასწავლა მთავარი: რაც არ უნდა მძიმე იყოს ტვირთი, იმედი ყოველთვის არსებობს და სანამ წინ გადასადგმელი ერთი ნაბიჯის ძალა მაინც შეგვწევს, მანამდე დამარცხება შეუძლებელია.

 

უხმო გაკვეთილი

 

მეცხრე კლასში ვიყავი, როცა მამა ავად გახდა. ოჯახის მძიმე ტვირთი სოფელში დედას და მე დაგვაწვა. გადავწყვიტე ის საგნები აღარ მესწავლა, რომლებიც ჩემთვის პრიორიტეტს არ წარმოადგენდა... ამ საგნების ჩამონათვალში მოხვდა ქიმიაც, რომელსაც ჩემთვის უსაყვარლესი მასწავლებელი ასწავლიდა. რამდენიმე დღე ინდიანა მასწავლებელი ჩემს საშინაო დავალების რვეულს დახედავდა მე არც დავალება მეწერა და არც გაკვეთილი მქონდა მომზადებული, მაგრამ არაფერს ამბობდამშობელთა კრების მოლოდინში დაძაბული ვიყავი, ვიცოდი დედა განაწყენდებოდა და  კრების წინა დღეს დამრიგებელს ვთხოვე ჟურნალი ეჩვენებინა, შიშით გავაყოლე თითი ჩემი სახელის გასწვრივ გრაფას და აღმოჩნდა, რომ მე კვლავ ხუთები მეწერა... შემრცხვა საკუთარი საქციელის...

               ვიცით მოზარდობის პერიოდში რთულია ბავშვის საჭიროებებს ჩაწვდე და გაიგო რა სურს მას, თუ მასთან მჭიდრო კავშირი და კომუნიკაცია არ გაქვს. ისინი მეტად ფოკუსირებული არიან საკუთარ თავზე,აღელვებთ და აფიქრებთ ისიც, თუ  რას ფიქრობენ თანატოლები, მეგობრები მათზე... უჩნდებათ დამოუკიდებლობისაკენ სწრაფვის სურვილი, „მე შემიძლია“, „მე გადავწყვეტ“, „არ მჭირდება, ვიცი როგორც უნდა მოვიქცე“. ცნობიერებაში შემოდის რომანტიკული ურთიერთობები, რომლებიც კიდევ უფრო ამძაფრებს მათ ემოციურ მდგომარეობას.

               მოზარდობის ასაკი ის მომენტია, როცა ბავშვები უმეტეს შემთხვევაში სრულიად მარტო არიან მათში მიმდინარე ფიზიოლოგიური, ფსიქოლოგიური თუ ჰორმონალური ცვლილებების წინაშე. უჩნდებათ უამრავი შეკითხვა, და ამავდროულად რთულდება უფროსებთან კომუნიკაციის პროცესი. ნებისმიერი შეკითხვა შესაძლოა აღიქვან, როგორც მათზე კონტროლის მცდელობა. თუმცა ცალკეულ შემთხვევაში მათი ეს ფიქრები ლოგიკურია ჩვენც გვიჭირს თვალი გავუსწოროთ იმ რეალობას, რომელიც აბსოლუტურად ნორმალურია მოზარდობის პერიოდში. ჩვენ მშობლებმა, მასწავლებლებმა კარგად უნდა გავიგოთ ჩვენი შვილებისა და  მოსწავლეების ხედვები, ფიქრები, ემოციები...

               მსოფლიოში ყველაზე ცნობილი ბავშვთა ფსიქოანალიტიკოსი ანა ფროიდი ამბობს, რომ: „ყველა პრობლემის სათავე ერთია - საკუთარ თავთან კავშირის დაკარგვა.“ აი სწორედ ამ პრობლემის წინაშე შეიძლება დავაყენოთ მოზარდები, თუ მათთან ემოციურ კავშირს გავწყვეტთ და მხოლოდ მათ ინტელექტუალურ განვითარებაზე ვფოკუსირდებით.ხშირად გვავიწყდება, რომ პრიორიტეტი მათი პიროვნებად ჩამოყალიბებაა, რისთვისაც სოციალიზაცია და ჯანსაღი ურთიერთობები გამორჩეულად მნიშვნელოვანია. სოციალურ - ემოციური კომპეტენციების განვითარება მოსწავლეს ეხმარება ჩაუღრმავდეს საკუთარ თავსა და ფიქრებს, დაინახოს არსებული მოცემულობა როგორც საკუთარი ასევე, სხვისი პერსპექტივიდან, გააძლიეროს ემპათიური დამოკიდებულებები.

               კარლ როჯერსი ამბობდა, ადამიანი გამოცდილებიდან გამომდინარე იცვლება, რაც  მე-ს რეალიზებისათვის საუკეთესო გზაა. მოზარდობის ასაკში მოსწავლეთა მხარდაჭერა და მათი ინდივიდუალური საჭიროებების გათვალისწინება, სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია მათი სოციალური და ემოციური კომპეტენციების მხარდასაჭერად. ჩვენ მოზარდებს ხელი კი არ უნდა შევუშალოთ დამოუკიდებლობის სწრაფვისკენ, პირიქით უნდა გავაძლიეროთ და ხელი შევუწყოთ მათ სრულფასოვან მოქალაქეებად ჩამოყალიბებას.

როგორ ფიქრობთ, დასაწყისში რატომ გავიხსენე ჩემი მასწავლებლის ამბავი?

მან ზუსტად გამოიცნო ჩემი ემოციური არასტაბილურობა. უკომენტაროდ, დაკვირვების ქვეშ დატოვა ჩემი ამბავი,რამაც ჩემს ემოციურ მდგარდობაზე იმოქმედა. ჩემში ერთროულად გააცოცხლა რამდენიმე ემოცია, ბრაზი საკუთარ თავზე, სიხარული მისი ადამიანური ქმედებებიდან გამომდინარე, გაოცება მისი მოთმინებით და სიჩუმით და ყველაზე მთავარი, ნდობა, ვიგრძენი, რომ მას ჩემი სჯეროდა. შეიძლება თქვათ, რომ მსგავსი მიდგომა ყველა შემთხვევაში არ ამართლებს. დიახ, ასეა, თუმცა არის მომენტი, როცა სასწორზე დადებ შენს პრაქტიკულ გამოცდილებას და ეძებ რაღაც ინოვაციურს,  არ გაკმაყოფილებს მზა სტანდარტული რეცეპტი, შინაგანი ხმა არ გასვენებს, თითქოს ახლა სხვა რამეა საჭირო, მოზარდის ინდივიდუალურ საჭიროების დასანახად და მოსაგვარებლად. იწყება ღელვა ვაითუ არ გამომივიდეს, იქნებ ვერ შევძლო... რისკავ რადგან არ იცი ამას როგორ მიიღებს გარშემომყოფები, საზოგადოების ყველა წევრი. აქვე თითქოს უპირისპირდები მასწავლებლობის დადგენილ სტანდარტულ ჩარჩოს და ილაშქრებ დადგენილი სტერეოტიპების წინააღმდეგ, მაგრამ სულრვილი, იპოვო გამოსავალი, არ გაძლევს მოსვენებას. იწყებ გამუდმებულ ფიქრს მიზანთან მისასვლელი გზის  საპოვნელად და და აი, მაშინ იბადები თავიდან, ახალ მასწავლებლად, ახლებური ხედვით და მიგნებებით. საბოლოოდ ხვდები, რომ მოზარდთან ურთიერთობა მუდმივი ცვლილებების პროცესია. ამიტომ ვფიქრობ, რომ ცდა და გარისკვა ნამდვილად ღირს.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ლამაზად გაშლილი საუზმე

 

-        უკვე გადიხარ?

-     არა, ცოტას მოვწესრიგდები და... საკუთარ დაუდევრობაზე გაბრაზებული ხმით ვუპასუხე ოთახიდან გაგონილ ხმას. თან გავიფიქრე, ისევ ვერ გავიპარე...

-        იცოდე საუზმის გარეშე არ წახვიდე!

-        არ მშია.

-        ახლავე გამოვალ, თან უკვე მზადაა, სანამ გაიღვიძებდი მოგიმზადე..

    სარკეში ჩემს  ანარეკლს თვალი ავარიდე. მივხვდი, რომ „გაპარვის“ გეგმა საბოლოოდ ჩაიფუშა.

ფეხაკრებით შევედი ოთახში. მაგიდაზე უკვე ელაგა ყველაფერი: ორთქლავარდნილი ფინჯანი, საიდანაც საოცარი ჩაის სურნელი ამოდიოდა, და ის პატარა, მინის ლამბაქი მურაბით, კარაქიც…  ისევ ის საოცრად ნაცნობი, ოდნავ დაბრაწული პურის სურნელი, რომელიც მთელ სახლში იდგა.

-       აბა ასე როგორ შეიძლება, საუზმის გარეშე არ უნდა წახვიდე.

-        არ ვსაუზმობ ხოლმე, მიჩვეული ვარ.

-        გარეთ ძალიან ცივა, იქნებ უფრო თბილად ჩაგეცვა, ასე აპირებ წასვლას?

უხერხულად შევიშმუშნე და შეკითხვა უპასუხოდ დავტოვე.

-      თუმცა რას გეკითხები, დაიწყე შენ და ახლავე მოვალ.

უნებურად ჩამოვჯექი. სიბრაზემ ნელ-ნელა გადამიარა და მის ნაცვლად რაღაც უცნაური, თბილი სიმშვიდე დამეუფლა. მართალი იყო - გარეთ ცივი ქარი ქროდა, აქ კი, ამ პატარა მაგიდასთან, დრო თითქოს გაჩერებულიყო. კარაქი ცხელ პურზე დნებოდა, მე კი მივხვდი, რომ სინამდვილეში ძალიანაც მშიოდა.

-        ეს დათოს “დუბლიონკაა” აქეთ მაინც არ არის, მართალია ცოტა დიდია მაგრამ არაუშავს, როცა ასე სიცივე იქნება გამოიღე კარადიდან და ჩაიცვი, თან ძალიან თბილია…

მე თავდახრილი ვისმენდი მზრუნველობით შემოთავაზებას, თან თვალს ვერ ვაცილებდი ლამაზად გაშლილ სუფრას და ვფიქრობდი, ეს მომენტი დიდხანს დამემახსოვრებინა, რადგან სხვებისთვის გადამეცა უანგაროდ ზრუნვის მაგალითი, რომელიც მძიმე სტუდენტობის წლებში გამოვცადე.

კარი რომ გამოვიკეტე, გარეთ მართლაც ყინავდა, მაგრამ მე შიგნიდან საოცარ სითბოს ვგრძნობდი. ნათიასგან ნასწავლი ეს „მცირე ქველმოქმედება“ - ცხელი პური და სხვისი „სიცივის გათავისება“ - ჩემს ჩანთაში ჩალაგებულ ნივთებზე ბევრად ძვირფასი აღმოჩნდა. მივდიოდი და ვფიქრობდი, რომ ოდესმე მეც ვიქნებოდი ვინმესთვის ის ადამიანი, რომელიც სხვას გაპარვის საშუალებას არ მისცემდა და ვინც ყოველთვის დაინტერესდებოდა იმ ადამიანების ცხოვრებით, რომლებსაც სამყარომ ზურგი აქცია.  

 

ადამიანი ადამიანისთვის: საჭიროებიდან სიყვარულამდე

 

ისტორია იწყება არა პირველი ცეცხლის დანთებით, არამედ იმ წამით, როდესაც ადამიანმა პირველად იგრძნო, რომ მარტოობის სიცივე უფრო საშიშია, ვიდრე გარეული მხეცი. აბრაამ მასლოუ სამართლიანად შენიშნავდა, რომ ურთიერთობა ჩვენთვის ფუფუნება კი არა, ბიოლოგიური აუცილებლობაა. მის „საჭიროებათა იერარქიაში“ სოციალური კავშირები მესამე საფეხურზეა, რადგან ფიზიკური გადარჩენის შემდეგ, ადამიანის სულს ყველაზე მეტად მიკუთვნებულობის განცდა სწყურია. ევოლუციური ფსიქოლოგიაც ხომ იმავეს გვიდასტურებს: ჩვენი წინაპრები გადარჩნენ არა იმიტომ, რომ ყველაზე ძლიერები იყვნენ, არამედ იმიტომ, რომ საუკეთესოდ თანამშრომლობდნენ. ეს კავშირი იმდენად ღრმაა, რომ კვლევების თანახმად, სოციალური იზოლაცია ტვინში იმავე უბნებს ააქტიურებს, რასაც ფიზიკური ტკივილი – მარტოობა პირდაპირი მნიშვნელობით გვტკივა.

ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი არისტოტელე ამბობდა, „ადამიანი სოციალური ცხოველია“, თუმცა ეს სოციალურობა მხოლოდ გადარჩენის ინსტინქტი არ არის.

ფრანგი ეგზისტენციალისტი ფილოსოფოსი, ჟან-პოლ სარტრი აღნიშნავს, რომ „ჯოჯოხეთი სხვები არიან“, სინამდვილეში იმ უდიდეს პასუხისმგებლობაზე მიგვანიშნებს, რომელსაც სხვისი მზერა გვაკისრებს -  ჩვენ ვერ ვხვდებით, ვინ ვართ, სანამ „სხვას“ არ შევეჯახებით. სწორედ სხვა ადამიანის სახეში ვირეკლებით და ვპოულობთ საკუთარ თავს.

ავსტრიელ - ებრაელი სიონიზმის თეორიტიკოსი და ეგზისტენციალისტი ფილოსოფოსი მარტინ ბუბერი ამას კიდევ უფრო აღრმავებდა: ის მიიჩნევდა, რომ ნამდვილი ცხოვრება მხოლოდ „მე-შენ“ დიალოგში ხდება, სადაც ადამიანი მეორე ადამიანს აღიქვამს არა როგორც გამოსაყენებელ ობიექტს, არამედ როგორც სულიერ სამყაროს. ამ ცოცხალი კავშირის სჯეროდა სოკრატესაც, რომელიც არასოდეს წერდა წიგნებს, რადგან სწამდა, რომ ჭეშმარიტება მხოლოდ ორ ადამიანს შორის გაბმულ ცოცხალ დიალოგში იბადება და არა გაქვავებულ ასოებში.

ქართულ ცნობიერებაში ეს მეტაფიზიკური კავშირი ყველაზე მკაფიოდ შოთა რუსთაველმა ჩამოაყალიბა: „ხამს მოყვარე მოყვრისათვის თავი ჭირსა არ დამრიდად“. ეს არ არის მხოლოდ მორალური დარიგება - ეს არის ფორმულა, სადაც „ჭირი“ ანუ სხვისი ტკივილი, საკუთარი კომფორტის ზონის დათმობის ფასად, ადამიანობის უმთავრეს პირობად იქცევა. როდესაც რუსთაველი „თავის არ დარიდებაზე“ საუბრობს, ის ეხმიანება იმავე ეგზისტენციალურ პასუხისმგებლობას, რაზეც სარტრი და ბუბერი მიგვითითებდნენ: ჩვენი არსებობა მხოლოდ მაშინ იძენს ნამდვილ წონას, როცა მზად ვართ, სხვა ადამიანის ტვირთი გავიზიაროთ.

ლიტერატურა კი არის სივრცე, სადაც ჩვენი კავშირების ტრაგედია და სიდიადე ცოცხლდება. გაბრიელ გარსია მარკესი „მარტოობის ას წელიწადში“ გვიჩვენებს, როგორ ანგრევს ადამიანს კომუნიკაციის უუნარობა და კავშირების გაწყვეტა, ხოლო ჰარპერ ლი „ნუ მოკლავ ჯაფარაში“ გვახსენებს, რომ თანაგრძნობა მხოლოდ მაშინ იწყება, როცა სხვის ტყავში „შეძვრები“. ამ თანამშრომლობისა და ინტელექტუალური სინერგიის ცოცხალი მაგალითია გოეთესა და შილერის მეგობრობა – ორმა გენიოსმა ერთმანეთის პატივისცემით შექმნა მთელი ეპოქა, სადაც ინდივიდუალიზმი კი არ დაიკარგა, არამედ გაორმაგდა.

რელიგიურ ჭრილში ეს ჰორიზონტალური კავშირი ადამიანებს შორის ვერტიკალურთან – ღმერთთან ურთიერთობასთანაა გადაჯაჭვული. ქრისტიანობაში თანამშრომლობა „მოყვასის მსახურებად“ გარდაიქმნება, სადაც უანგარო სიყვარული უმაღლესი კანონია. „არა არს უფროს ამისა სიყვარულისა, რაითა სული თვისი დადვას მეგობრისა თვისისათვის“ – ეს სიტყვები გვეუბნება, რომ სხვისთვის გაღებული თავგანწირვა ადამიანობის პიკია. ამ ერთობის უკიდურესი ფორმა იყო ადრეული ქრისტიანული თემებიც, სადაც ქონება საერთო ხდებოდა, რაც ეგოზე სრული გამარჯვების სიმბოლო იყო. ბუდიზმში კი ეს თანაგრძნობა იმის გაცნობიერებით მოდის, რომ სამყაროში ყველაფერი ურთიერთდამოკიდებულია და ცალკეული, იზოლირებული „მე“ უბრალოდ ილუზიაა.

საბოლოოდ, უნდა გვახსოვდეს: ადამიანი არ არის კუნძული, ის მთლიანობის ნაწილია. ჩვენი საჭიროება მეორე ადამიანის მიმართ არ არის სისუსტე – ეს არის ჩვენი ყველაზე დიდი ძალა. როდესაც ფსიქოლოგია ამას გადარჩენას არქმევს, ხოლო რელიგია – სიყვარულს, ისინი ერთსა და იმავე სიმართლეს სხვადასხვა ენაზე ყვებიან. ისტორია კი გვაჩვენებს, რომ უდიდესი ტაძრები და კაცობრიობის წინსვლის ყველაზე ნათელი იდეები მხოლოდ მაშინ იქმნებოდა, როცა ადამიანებმა საკუთარ ეგოზე მაღლა საერთო „ჩვენ“ დააყენეს. საჭიროებიდან დაწყებული ეს გზა ყოველთვის სიყვარულამდე მიდის, რადგან სხვაგვარად ადამიანად დარჩენა უბრალოდ შეუძლებელია.

 

ჩვიდმეტი წელი რუსთაველზე

 

მოსაღამოვდა. ცივი სუსხიანი ქარი უბერავდა გზატკეცილზე, ორი ახალგაზრდა მამაკაცი ცდილობდა, ხეს ან რაიმეს ამოფარებოდა რათა დასავლეთიდან მონაბერ ცივი ქარისთვის თავი აერიდებინა.

-       მაინც რა გახდა ამ “მარშუტკის” მოსვლა, ზოგჯერ ყოველ წუთს გამოივლის ხოლმე.

-       გავიყინე, არადა იმ ტაქსის მძღოლმაც რატომ გადაწყვიტა, რომ აქ დავეტოვებინეთ?

რამდენიმე წუთიანი უშედეგო ლოდინის შემდეგ, მამაკაცები გზას გაუყვნენ იმ იმედით, რომ რომელიმე შენობას შეაფარებდნენ თავს. ამასობაში კი მიკროავტობუსიც გამოჩნდა.

თბილისისკენ მიმავალი ტრანსპორტი საკმაოდ კომფორტული აღმოჩნდა. მამაკაცებმა იგრძნეს როგორ ჩაიღვარა სხეულში სითბო და სავარძლებში მოკლათებულებს არც ის გამორჩენიათ რომ ტრანსპორტში მხოლოდ რამდენიმე ადამიანი იჯდა.

-       ცუდია რომ დღესვე უნდა დავბრუნდეთ უკან, თუმცა მაინც დღეს წამოსვალ სჯობდა…

-       კი კი, აბა ხვალისთვის სამსახურის გაცდენა კიდევ ახალი თავსატეხი იქნებოდა.

***

ირგვლივ ყველა უკვე საკუთარ ფიქრებში იყო ჩაკეტილი ან თვლემდა. თუმცა მიკროავტობუსში იჯდა ერთი მგზავრი, რომელიც ყურადღებას განსაკუთრებულად იპყრობდა. პირველი, რაც თვალში მოგხვდებოდათ, მისი თეთრი, მოვლილი დაბალზე შეჭრილი წვერი და ხელჯოხი იყო, თითქოს მასზე დაყრდნობით მთელი დედამიწის ზურგზე ჰქონდა გადავლილი. ერთი შეხედვით, ღრმა მოხუცი გეგონებოდათ, მაგრამ საკმარისი იყო, თვალებში შეგეხედათ, რომ დაგენახათ - ეს სიბერე კი არა, რაღაც სხვა, უფრო დიდი და ძველი სიმშვიდე იყო. შუა ხნის მამაკაცი, თბილად ჩაცმული, ჩანთით, პლანშეტითა და ღილაკიანი ტელეფონით მოკალათებულიყი ორადგილიან სავარძელში. თან პერიოდულად ტელეფონით ან პლანშეტით რეკავდა.

-       ხო მე ვარ… კი კი კარგად ვმგზავრობ… კარგი ავტობუსი, კარგი მუსიკები, კარგი მგზავრები… აბააა, წეღან ამოვიდა იმერლები სუფრა გაშალეს, წითელი ღვინო, მჭადი და ყველი, აგერ შევექცევით გემრიელად (იცინის), დამაცადე ჯერ ჩამოვიდე, ნუ გეშინია, აბა ჰე და აბა ჰოო.

მისი ყოველი სიტყვა სიმღერას ჰგავდა.

-       „ჩემო კარგო, ძველი ბიბლია ხომ არ დაგრჩა სადმე თაროზე? მჭირდება...“ - ეუბნებოდა ერთს და ხმაში ისეთი სითბო ჰქონდა, ტელეფონის მიღმა ადამიანი ალბათ უნებურად გაიღიმებდა.

-        „წითელი ყელსახვევები არ დაგავიწყდეს, ის წითელი, ცეცხლისფერი! რამდენი უნდა მინდოდეს ერთი ვაგონი. - რა იყო რამ შეგაშინა შე კაცო ვაგონი პატარაც კია სათამაშო. ებაასებოდა მეორეს.

ვაკვირდებოდი და თან ვფიქრობდი ვის მაგონებდა ან საიდან გაჩნდა? თითქოს გასული საუკუნეების წიაღიდან მოსული თანამედროვეობის მორევში ჩაძირულიყო, მაგრამ დრო და ჟამს მის მაღალ ღირებულებებზე ვერაფერი დაეკლო.

ორჯერ მთხოვა, ნომერი ჩამიწერეო. ხელები ოდნავ უთრთოდა, მაგრამ მზერა ჰქონდა ისეთი მკაფიო, თითქოს პირდაპირ სულში მიყურებდა. ასე გაიბა ჩვენი საუბრის ძაფიც.

-       „ეკლესიური ხარ?“  მკითხა უცებ და მისი ხმა ისე ბუნებრივად შეერია ძრავის ხმას, თითქოს დიდი ხნის ნაცნობები ვყოფილიყავით.

-       დიახ, თუ ამას შეიძლება ეკლესიურობა დავარქვა, თან თავიც დავუქნიე მოკრძალებით

აღტაცებით საუბრობდა საქართველოზე… განსაკუთრებული სიყვარულით გაიხსენა მეფე სოლომონი და ხრესილის ბრძოლა, თან ცდილობდა ჩემთვის გასაგებად გადმოეცა ამბავი. ის ისე აღწერდა მეფის სტრატეგიას, ისეთი გატაცებით საუბრობდა სამშობლოს გადარჩენაზე, რომ მიკროავტობუსის ფანჯრებიდან გადაშლილი პეიზაჟი თითქოს ისტორიულ ველად იქცა.

ჩვენ ვისაუბრეთ, მეცნიერებასა და ხელოვნებაზე, როგორც სულის გამოხატულებაზე. პოლიტიკასა და რელიგიაზე, როგორც ადამიანთა მართვისა და გადარჩენის გზებზე. ასკეტიზმზე, რომელიც მის ყოველ მოძრაობაში იგრძნობოდა.

მისგან საოცარი სურნელი მოდიოდა - სისუფთავის, საკმევლისა და ძველი ეტრატების სუნი. მიუხედავად იმისა, რომ მარტოხელა იყო, მისგან სიმარტოვის სიცივე კი არა, პირიქით, დიდი სიყვარულის სითბო გამოსჭვიოდა. „არასოდეს ვარ მარტო,“ - თქვა მან და მივხვდი, რომ მის პლანშეტში ჩატეული ნომრები და ადამიანთა სახელები, მეხსიერებაში შემონახული საუკუნეები მისთვის საუკეთესო კომპანია იყო.

-       იცით თქვენისთანა ადამიანს არასოდეს შევხვედრივარ, თქვენგან საოცარი სიმშვიდის, გულწრფელობის და ინტელექტის ჰარმონიას ვგრძნობ, ვერ დავმალე აღფრთოვანება.

-       ამოსვლისთანავე დაგაკვირდი, მე განა ყველას ვესაუბრები, ჩემს სულთან უნდა მოვიდეს ახლოს, უნდა ვიგრძნო ჩემიანად, მიპასუხა ისე, რომ თვალი არ მოუშორებია.

არასოდეს შემხვედრია ადამიანი, რომელთანაც რამდენიმე საათის განმავლობაში, მხოლოდ კულტურაზე, ხელოვნებაზე, ფილოსოფიაზე, ფსიქოლოგიაზე, ასტრონომიაზე და კიდევ უამრავ საკითხთან დაკავშირებით ერთნაირად მესაუბრა, თან ადამიანი ყველა საკითხში კომპეტენტური, მოზომილი და ობიექტური იყო.

საუბარში გაირკვა მისი საიდუმლოც:  ბათუმიდან წამოსული, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, თურმე 17 წელი რუსთაველზე წიგნებს ყიდდა…

ამ ფრაზამ ყველაფერს თავისი ადგილი მიუჩინა. ის არ იყო უბრალო წიგნების გამყიდველი; ის იყო ადამიანი, რომელმაც ჩვიდმეტი წელიწადი ათასობით გამვლელის თვალებში წიგნების სიბრძნეს ეძებდა. ის იყო ქალაქის ცოცხალი მემატიანე, რომელიც ახლა აჭარიდან დედაქალაქში ბრუნდებოდა, ისევ ისეთივე მართალი და ისევ ისეთივე თავისუფალი.

თბილისში ერთმანეთს დიდი ხნის ნაცნობებივით დავემშვიდობეთ. ტელეფონის ნომრებიც გავცვალეთ.  ის თავისი ხელჯოხითა და თეთრი წვერით ხალხმრავალ ქუჩას შეერია, მე კი დავრჩი განცდით, რომ “ამ რამდენიმე საათში ვისწავლე ცხოვრებაზე, ადამიანობაზე, მარტოობაზე, სამშობლოს და ღმერთის სიყვარულზე…” მივდიოდი და ვფიქრობდი, დიახ დიდებული ადამიანები უძეგლოდ იკარგებიან.

ადამიანი იბადება უსუსური, რათა ისწავლოს სიყვარული და თანაგრძნობა

 

ყველა ადამიანი ცხოვრებაში ერთხელ მაინც დაკარგულა საკუთარ ქაოსში და თავის ძიების პროცესში უმწეობა თუ უსუსურობა უგრძვნია. ყოფილა მომენტები, როდესაც გამოუვალ სიტუაციაში საკუთარი მდგომარეობით დათრგუნულს, ფარ-ხმალი დაუყრია და არსებულს შეგუებია. ადამიანური უსუსურობა ერთ-ერთი ყველაზე რთული და მრავალწახნაგოვანი ფენომენია, რომელიც ხშირად იქცევა ფილოსოფიური ფიქრის, ლიტერატურული ძიებისა თუ ფსიქოლოგიური ანალიზის საგნად. ეს არ არის მხოლოდ ფიზიკური სისუსტე, ეს არის მდგომარეობა, როდესაც ადამიანი აცნობიერებს ზღვარს საკუთარ სურვილებსა და სამყაროს ულმობელ კანონზომიერებებს შორის.

არის მომენტი, როდესაც ადამიანი ეჯახება სამყაროს „დუმილს“. მიუხედავად ჩვენი მცდელობისა, ვაკონტროლოთ მომავალი, დავგეგმოთ ცხოვრება და თავი დავიზღვიოთ ტკივილისგან, ყოველთვის არსებობს ფორსმაჟორი -  ბედისწერა თუ შემთხვევითობა.

ჩვენი უსუსურობა ყველაზე მკაფიოდ დროის შეუკავებელ დინებაში ჩანს. ჩვენ არ შეგვიძლია წამების შეჩერება ან წარსულის შეცვლა. ხშირად ეს განცდა საკუთარ თავთან ბრძოლაშიც ვლინდება: ადამიანმა შეიძლება ზუსტად იცოდეს, რა არის „სწორი“, მაგრამ არ ჰქონდეს საკმარისი ნებისყოფა მის შესასრულებლად. ზოგჯერ კი გარემოებები იმდენად ძლიერია, რომ ნებისმიერი არჩევანი წამგებიანია - სწორედ აქ იბადება ტრაგიკული უსუსურობის განცდა. წარმოვიდგინოთ სიტუაცია, როცა “მოცემულობაზე კონტროლს ვკარგავთ და მოქმედება ჩვენს ძალებს აღემატება” ამ შემთხვევაში ჩნდება მოსაზრება, “ასე სურს ღმერთს” “ბედისწერა ვერ შეცვლი” “რაც გაწერია არ  აგცდება” და ა.შ ეს ყველაფერი ძალიან ჰგავს არსებულ სიტუაციაზე გამოსავლის მოძებნას, რომელშიც არ გინდა დარჩე და ეძებ “მსხვერპლს”, რომელსაც მოცემულ ობიექტურობას გადააბრალებ, რითაც თავის მართლებას იწყებ. იმის ნაცვლად, რომ არსებული სიტუაცია, მოცემულობად და რეალობად მივიღოთ, ვქმნით ილუზიას.

ფსიქოლოგია უსუსურობას განიხილავს არა როგორც საბოლოო განაჩენს, არამედ როგორც მდგომარეობას, რომელსაც თავისი დინამიკა აქვს. თანამედროვეობის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ამერიკელი ფსიქოლოგი მარტინ სელიგმანი, რომელიც ცნობილია როგორც პოზიტიური ფსიქოლოგიის ფუძემდებელი ამას დასწავლილ უმწეობას უწოდებს. ეს არის ფენომენი, როდესაც ადამიანი რამდენიმე წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ წყვეტს ბრძოლას მაშინაც კი, როცა გამოსავალი ჩნდება. ეს არის ფსიქოლოგიური ბარიერი, რომელიც გვაჯერებს, რომ „არაფერი გვეშველება“.სელიგმანი ამტკიცებდა, რომ ფსიქოლოგია არ უნდა შემოიფარგლებოდეს მხოლოდ "ნგრევის" შეჩერებით. მან წამოაყენა იდეა, რომ მეცნიერებამ უნდა შეისწავლოს, რა ხდის ცხოვრებას ღირებულს, რაც უსუსურობის განცდას შეამცირებს.

თანამედროვეობის ერთ-ერთი ყველაზე აღიარებული ფსიქიატრის და ფსიქოთერაპევტის ირვინ იალომის მიხედვით, უსუსურობა ერთ-ერთია იმ „საბედისწერო მოცემულობათაგან“ (სიკვდილი, თავისუფლება, იზოლაცია, უაზრობა), რომელთან შეჯახებაც ადამიანს აიძულებს, ხელახლა განსაზღვროს საკუთარი თავი. ამას იალომი ეგზისტენციალურ კრიზისს უწოდებს.

ფსიქოლოგიურად გადამწყვეტია, თუ სად ვეძებთ ძალას. ადამიანები, რომლებიც ფოკუსირდებიან იმაზე, რისი შეცვლაც რეალურად შეუძლიათ (შინაგანი ლოკუსი), უფრო ნაკლებად განიცდიან გამანადგურებელ უსუსურობას.

ისტორია სავსეა მაგალითებით, როდესაც ინდივიდი უსუსურია სისტემის, იდეოლოგიის ან მასობრივი ინერციის წინაშე. თუმცა, საინტერესოა, რომ სწორედ ამ უსუსურობის გაცნობიერებიდან იწყება ხშირად დიდი ჰუმანისტური იდეები - თანაგრძნობა და სოლიდარობა.

პარადოქსულია, მაგრამ საკუთარი უსუსურობის აღიარება ხშირად სულიერი სიმტკიცის დასაწყისია. როდესაც ვიღებთ იმას, რისი შეცვლაც არ შეგვიძლია, ჩვენ ვთავისუფლდებით ამაო შფოთვისგან და კონცენტრაციას ვაკეთებთ იმაზე, რაც ჩვენს ხელთაა - ადამიანობაზე, სიკეთესა და შემოქმედებაზე.

და მაინც სად გადის ზღვარი?

ლიტერატურა და ფსიქოლოგია ერთ წერტილში - ემპათიაში იკვეთება:

1. ლიტერატურაში: როდესაც მკითხველი ხედავს პერსონაჟის უსუსურობას, ის განიცდის კათარზისს - თანაგრძნობის გზით განწმენდას.

2. ფსიქოლოგიაში: საკუთარი უსუსურობის აღიარება (მაგალითად, „ანონიმური ალკოჰოლიკების“ პირველი ნაბიჯი) ხშირად ხდება გამოჯანმრთელების ერთადერთი გზა.

„ადამიანი იბადება უსუსური, რათა ისწავლოს სიყვარული და თანაგრძნობა,“ - ეს აზრი წითელ ზოლად გასდევს ფილოსოფიურ პროზას. საბოლოო ჯამში, უსუსურობა არა დამარცხება, არამედ იმის შეხსენებაა, რომ ჩვენი ძალა არა სამყაროს მართვაში, არამედ ერთმანეთის გატანასა და შინაგან სიმტკიცეშია.