სახლში უნდა დავბრუნდე

 

           ზღვა ყოველთვის ბრუნდება ნაპირთან, თუნდაც ათასჯერ უკუაგდოს კლდემ. ისიც ასე იყო გაგრიდან წამოსული, ზღვისფერი და ზღვისნაირი.

მაშინ, 1993 წლის იმ ავბედით შემოდგომაზე, როცა სამყარო თავზე დაენგრათ, ის ჯერ კიდევ ახალგაზრდა იყო. უცოლშვილო, ფიზიკურად გამორჩეული  ქერა, სიმპათიური, მშვიდი გამოხედვის ეკონომისტი, რომელსაც წინ მთელი ცხოვრება ჰქონდა. მაგრამ ომმა ციფრებისა და ლოგიკის ენა წაართვა და სულ სხვა, სასტიკი რეალობის წინაშე დააყენა.

აფხაზეთი ზღვის სანაპიროთი დატოვა. უკან მშობლიური გაგრა რჩებოდა, წინ  ადლერის საზღვარი და გაურკვევლობა. თუმცა, ნამდვილი ჯოჯოხეთი არა ქალაქის დაკარგვა, არამედ ის გზა აღმოჩნდა, რომელიც ადამიანობის დასასრულს ჰგავდა. იმ წყეულ გზაზე წააწყდა იმას, რის დავიწყებასაც ადამიანის გონება ვერასდროს შეძლებს ორსული ქალის გაფატრულ სხეულს, სიცოცხლისა და სინათლის ყველაზე დაუნდობელ მკვლელობას. იმ წამს მის სულში რაღაც სამუდამოდ გაწყდა. მერე იყო ფიზიკური ტკივილიც  მტრის იარაღის კონდახები, რომლებიც გააფთრებით უტყამდნენ თავში, თითქოს სურდათ, მასში ყოველივე ქართული და ადამიანური ჩაექოლათ. ბედით გადარჩა, თუმცა მისი ერთი ნაწილი იქ, იმ სანაპიროზე, სისხლიან ქვიშაში ჩაიმარხა.

როცა დასავლეთ საქართველოში, ბიძის ოჯახში ჩამოვიდა, მხოლოდ სხეულით იყო იქ. შემოკედლებული, ჩუმი, თითქოს გამჭვირვალე. ოჯახი ხვდებოდა, რომ მის მიღმა რაღაც საშინელი, გამოუთქმელი ტრაგედია ბინადრობდა. ვერანაირი სითბო ვერ ათბობდა მის გაყინულ მზერას.

მან შვება აბაშისწყალზე იპოვა. ყოველდღე მიდიოდა მდინარის პირას, საათობით იჯდა წყლის პირას და უსმენდა დინებას. ალბათ, მდინარის ხმაურში გაგრის ტალღების ხმას ეძებდა, ან ცდილობდა, ამ წმინდა წყლით ჩამოებანა ის საშინელი სისხლიანი კადრები, თვალებიდან რომ არ შორდებოდა. წყალი იყო მისი ერთადერთი თავშესაფარი, ერთადერთი ენა, რომელიც ესმოდა.

ბოლო პერიოდში აიჩემა: „სახლში უნდა დავბრუნდე, იქ ჩემი სახლია, უნდა წავიდე...“ თვალები შორს ეჭირა, იქით, სადაც მზე ჩადიოდა, სადაც მისი აფხაზეთი ეგულებოდა. შინაგანი ხმა უხმობდა, მშობლიური მიწის სუნი და ზღვის მარილიანი ჰაერი.

ერთ დღესაც, ის უბრალოდ გაუჩინარდა. ისევე ჩუმად, როგორც ცხოვრობდა.

მერე დიდხანს დაეძებდნენ. ხმები სხვადასხვაგვარი მოდიოდა, თითქოს ის ერთდროულად ყველგან და არსად იყო. ზოგი ამბობდა, მდინარის პირას ვნახეთ, წყალს მიჰყვებოდაო. ზოგიც იფიცებოდა, ზღვის სანაპიროზე დადიოდა, სველი ქვიშით ხელშიო. ერთმა მგზავრმა კი თქვა  ბოლოს ოჩამჩირეში მოვკარი თვალი, ფეხშიშველი მიდიოდაო...

იქ, გაგრაში, მისი სახლ-კარი უკვე კარგა ხანია აღარ იდგა. მტერმა ფერფლად აქცია, დაწვა და მიწასთან გაასწორა. მაგრამ განა შეიძლება სულისთვის სახლი დაწვა? განა შეიძლება ოცნება ფერფლად აქციო?

ის მაინც დაბრუნდა. თუ რეალობით არა, თავის ტანჯულ, შავ-თეთრ წარმოსახვაში მაინც მიაღწია მშობლიურ ეზომდე, დაჯდა დამწვარ ზღურბლზე და სული მოითქვა. ან იქნებ, აბაშისწყალმა თავისი ტალღებით შავ ზღვაში გაიყოლა, ზღვამ კი თავის წიაღში მიიღო, შეერია მარადისობას და იქ იპოვა ის მშვიდობა, რომელიც ამ მიწაზე ასე სასტიკად წაართვეს. ის ახლა ზღვაა  თავისუფალი, დაუდგრომელი და სამუდამოდ სახლში დაბრუნებული.

როგორ ვაქციოთ ბავშვობის ტრავმები მომავალში წარმატების ფორმულად

 

მძიმე ბავშვობა, სოციალური იზოლაცია, სიღარიბე თუ ადრეულ ასაკში განცდილი მრავალჯერადი წარუმატებლობა ეს ის მოცემულობებია, რომლებიც ადამიანს ხშირად უსამართლობისა და უსუსურობის განცდით ავსებს. თუმცა, ფსიქოლოგიასა და სოციალურ მეცნიერებებში არსებობს ფენომენი, რომელსაც ფსიქოლოგიური მდგრადობა და მოქნილობა ჰქვია. ეს არის უნარი, არათუ გადაურჩე მძიმე დარტყმებს, არამედ ეს დარტყმები პიროვნული გარდაქმნის საშუალებად აქციო.

როდესაც საწყისი წერტილი უკიდურესად მძიმეა, "წარმატების ფორმულა" არ არის ზედაპირული პოზიტივი. ეს არის ღრმა, ხშირად მტკივნეული მენტალური ალქიმია, რომელიც რამდენიმე ფუნდამენტურ ეტაპს ეფუძნება:

ფსიქოანალიტიკოსი ალფრედ ადლერი ამტკიცებდა, რომ ბავშვობაში განცდილი არასრულფასოვნების, სოციალური დაუცველობის ან ფიზიკური/მატერიალური დეფიციტის განცდა ადამიანში ბადებს უზარმაზარ ენერგიას ამ დეფიციტის კომპენსირებისთვის.

როდესაც ბავშვობაში გაკლია უსაფრთხოება, აღიარება ან ელემენტარული რესურსები, ზრდასრულ ასაკში გიჩნდება ამ რესურსების საკუთარი შრომით მოპოვების გაცილებით დიდი წყურვილი, ვიდრე მათ, ვისაც ეს ყველაფერი მზამზარეული ჰქონდა.

ადამიანი, რომელმაც ადრეული ასაკიდანვე იცის, რა არის შიში, მარტოობა ან მატერიალური გაჭირვება, ნაკლებად მოწყვლადია ზრდასრულობის კრიზისების მიმართ. მას უკვე ნანახი აქვს "ყველაზე ბნელი სცენარი" და მისი შეშინება ცხოვრებისეული წვრილმანებით რთულია.

სოციალური პრობლემები (სიღარიბე, გარიყულობა, ბულინგი…) ხშირად აჩენს განცდას, რომ გარემო განაპირობებს ჩვენს ბედს. თუმცა, ეგზისტენციალური ფსიქოლოგია გვასწავლის: „ჩვენ ვერ ვირჩევთ საწყის მოცემულობას, მაგრამ ყოველთვის ჩვენზეა დამოკიდებული, რა პოზიციას დავიკავებთ ამ მოცემულობის მიმართ“.

წარმატების ფორმულა იწყება იმის გაცნობიერებით, რომ „ის, რაც ბავშვობაში გადამხდა, ჩემი ბრალი არ არის, მაგრამ ის, თუ ვინ ვიქნები ხვალ, ჩემი პასუხისმგებლობაა“. ბავშვობის ტრავმები ხდება არა თავის მართლების მიზეზი, არამედ ამოსავალი წერტილი, საიდანაც იწყება დამოუკიდებელი იდენტობის შენება.

როდესაც ადამიანი სოციალური პრობლემების გამო ბევრჯერ აწყდება უარს, კარს თუ წარუმატებლობას, აქ მოქმედებს ბიოლოგიური ვაქცინის პრინციპი:

მაღალი სოციალური სტატუსის მქონე ადამიანებისთვის პირველივე სერიოზული მარცხი ხშირად დამანგრეველია. მათთვის კი, ვინც ბრძოლაში გაიზარდა, წარუმატებლობა არა კატასტროფა, არამედ სამუშაო პროცესის ჩვეულებრივი ნაწილია  მორიგი შეცდომა, რომელიც უნდა გამოსწორდეს.

მძიმე გამოცდილების მქონე ადამიანი ჰგავს ნახშირბადს, რომელიც მიწისქვეშა უზარმაზარი წნევისა და მაღალი ტემპერატურის შედეგად ალმასად იქცევა. წარმატების ფორმულა სწორედ ამ წნევის გაძლებაში და მიღებული ენერგიის შემოქმედებით, სოციალურ ან პროფესიულ მიღწევებად გარდასახვაშია. როდესაც საკუთარ თავზე გამოცდილი გაქვს სოციალური უსამართლობა, შენი მიზანი ხდება არა უბრალოდ პირადი კეთილდღეობა, არამედ იმ გარემოს შეცვლა და გაჯანსაღება, სადაც სხვები ჯერ კიდევ იტანჯებიან.

 

ბედისწერის ილუზია და არჩევანის თავისუფლება

 

ადამიანებს სამყაროს შეცნობის დღიდან უამრავი შეკითხვა გვიჩნდება და პასუხსაც ხშირად ან ვპოულობთ ან ვერა. ხშირად ვამბობთ: „რაც გიწერია, ვერ აცდები“,  “ასე იყო ღმერთის ნება”, “რაც არ უნდა გაგვეკეთებინა არაფრის შეცვლა არ შეგვეძლო…” ამ ყველაფერმა შესაძლებელია წინააღმდეგობაში მოგვიყვანოს რელიგიურ ხედვასთან, რაც ბუნებრივია გააჩენს შეკითხვას თუკი ყველაფერი წინასწარ არის დაშვებული, განსაზღვრული ან ცნობილი უზენაესი ძალის მიერ, რატომ აგებს ადამიანი პასუხს საკუთარ შეცდომებსა და ცოდვებზე?

ამ პარადოქსის ამოსახსნელად საჭიროა მიზეზ-შედეგობრიობის, ღვთიური წინასწარცოდნისა და ადამიანური თავისუფლების იმ ნატიფ ზღვარზე გავლა, რომელიც ფილოსოფიის ისტორიაში ერთ-ერთ უდიდეს გამოწვევად ითვლება.

ვფიქრობ, ყველაზე დიდი შეცდომა, რომელსაც ამ საკითხზე მსჯელობისას ვუშვებთ, არის ორი ცნების გაიგივება: „ვიცი, რა მოხდება“ და „ვაიძულებ, რომ მოხდეს“. თეოლოგიური და ფილოსოფიური თვალსაზრისით, სამყაროს შემოქმედი დროისა და სივრცის მიღმა დგას. მისთვის არ არსებობს „წარსული“ და „მომავალი“, მისთვის ყველაფერი „აწმყოა“. მან იცის ჩვენი არჩევანი, თუმცა ეს ცოდნა არ ართმევს ადამიანს ამ არჩევანის გაკეთების თავისუფლებას.

წარმოიდგინეთ, რომ დგახართ მაღალი მთის მწვერვალზე და გადაჰყურებთ რკინიგზის ლიანდაგს. ხედავთ, რომ ორი მატარებელი სხვადასხვა მიმართულებიდან ერთი და იმავე ლიანდაგით მიემართება ერთმანეთისკენ. მოსახვევის გამო მემანქანეები ერთმანეთს ვერ ხედავენ. თქვენ ზემოდან აშკარად პროგნოზირებთ, რომ 5 წუთში გარდაუვალი შეჯახება მოხდება.

თქვენ ეს წინასწარ იცით, მაგრამ განა თქვენმა ცოდნამ გამოიწვია კატასტროფა? განა თქვენ აიძულეთ მემანქანეები შეჯახებულიყვნენ? რა თქმა უნდა, არა. კატასტროფა გამოიწვია დისპეტჩერის შეცდომამ ან მემანქანის უყურადღებობამ ანუ მათმა ქმედებამ.

ზუსტად ასევე, რელიგიურ ჭრილში, უზენაესმა ძალამ წინასწარ იცის, რას აირჩევს ადამიანი, მაგრამ არჩევანს თავად ადამიანი აკეთებს.

ხშირად ისმის კითხვა, თუ ღმერთი სიკეთეა, რატომ უშვებს ბოროტებას, ომებსა და ცოდვას? აქ თეოლოგები მკაცრად მიჯნავენ ორ ცნებას: ღვთის ნებას და ღვთის დაშვებას.

განვმარტოთ:👇👇

• ღვთის ნება არის ის, რაც იდეალურ სამყაროში უნდა ხდებოდეს (სიკეთე, სიყვარული, თანაგრძნობა).
• ღვთის დაშვება არის თავისუფლების ფასი. ღმერთი უშვებს (ნებას რთავს) ადამიანს, ჩაიდინოს ბოროტება, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში მას მოუწევდა ადამიანის რობოტად ქცევა.

წარმოიდგინეთ მშობელი, რომელიც შვილს ველოსიპედის ტარებას ასწავლის. მშობლის ნებაა, რომ ბავშვმა კარგად იაროს და არ დაშავდეს. თუმცა, იმისათვის, რომ ბავშვმა ტარება ისწავლოს, მშობელმა ხელი უნდა გაუშვას ველოსიპედს. ის უშვებს იმის რისკს, რომ ბავშვი წაიქცეს და მუხლი გადაიტყავოს. თუ მშობელი შვილს სავარძლიდან საერთოდ არ ადგმევინებს ფეხს, ბავშვი უსაფრთხოდ იქნება, მაგრამ ვერასდროს ისწავლის სიარულს.

თუკი უზენაესი ძალა ყოველ ჯერზე, როცა ადამიანი ტყუილის თქმას, ქურდობას ან მკვლელობას დააპირებდა, მას ფიზიკურად გააშეშებდა და ნებას არ მისცემდა, სამყაროში ბოროტება გაქრებოდა, თუმცა ბოროტებასთან ერთად გაქრებოდა სიკეთეც. იძულებითი სიკეთე სიკეთე არ არის ის უბრალოდ პროგრამირებაა.

ფატალიზმის (ყველაფერი წინასწარ წერია) და აბსოლუტური თავისუფლების სინთეზი ყველაზე კარგად ვლინდება პოკერის ან ბანქოს ნებისმიერი თამაშის ანალოგიით.

შენ ვერ ირჩევ, რომელ საუკუნეში დაიბადები, ვინ იქნებიან შენი მშობლები, რა გენეტიკური კოდი ან თანდაყოლილი ნიჭი გექნება. შენ ვერ აკონტროლებ მოულოდნელ მიწისძვრას, ეკონომიკურ კრიზისს ან პანდემიას. ეს არის შენი „კარტი“  სამყაროს მიერ მოცემული ფორსმაჟორი.

თამაშის სილამაზე და სირთულე იმაში მდგომარეობს, რომ ცუდი კარტითაც კი შეიძლება გენიალური თამაშის მოგება, ხოლო საუკეთესო კარტით  ყველაფრის წაგება. ის, თუ როგორ განკარგავ შენს მოცემულობას, რა გადაწყვეტილებებს მიიღებ კრიზისულ სიტუაციაში, ვის დაეხმარები და ვის ავნებ მთლიანად შენი პასუხისმგებლობაა.

პასუხისმგებლობის არსებობისთვის აუცილებელია სამი პირობა: 

ცნობიერება;👀

ალტერნატივა;👈👉

არჩევანის თავისუფლება. 🙌

თუ კაცი მშიერ შვილებს პურს პარავს სხვას, მას ჰქონდა ალტერნატივა, ეთხოვა დახმარება, ეშრომა, ან სულაც მოეპარა. მან აირჩია მოპარვა. რადგან მას ჰქონდა არჩევანის გაკეთების მომენტში შინაგანი თავისუფლება, ის პასუხისმგებელია ამ ქმედებაზე.

ბედისწერის ან „ღვთის ნების“ ამოფარება ხშირად ადამიანური სისუსტის, პასუხისმგებლობისგან გაქცევის მცდელობაა. როდესაც ადამიანი ამბობს: „რა ვქნა, ჩემი ბედი ასეთი ყოფილა“, ის საკუთარ თავზე უარს ამბობს და ცხოვრების საჭეს უცნობ ტალღებს ატანს.

სწორედ ამიტომ არის ადამიანი პასუხისმგებელი საკუთარ ცოდვებზე: ჩვენ არ გვსჯიან იმის გამო, თუ რა კარტი დაგვირიგა ცხოვრებამ, არამედ იმის გამო, თუ როგორ ვითამაშეთ ეს პარტია.