ბედნიერება: ილუზია, მდგომარეობა თუ არჩევანი?

    ბედნიერება - ეს სიტყვა თავად მოგვითხრობს ჩვენს ემოციურ მდგომარეობაზე. ეს არ არის უბრალოდ შემთხვევითი სიხარული, არამედ მდგრადი მდგომარეობა, რომელიც სულიერი წონასწორობისა და შინაგანი ჰარმონიის საშუალებით წარმოიქმნება.

ქართულ ენაში ტერმინი „ბედნიერება“ ფუძეს იღებს სიტყვიდან „ბედი“, რომელიც თავდაპირველად შემთხვევითობას, მომავლის უცნობობასა და განსაზღვრულ ძალას ნიშნავდა. დანამატის „იერება“ საშუალებით კი სიტყვა აღიქმება როგორც მდგომარეობა, თვისება ან მოქმედება  ანუ „ბედით აღსავსე ყოფნა“ ან „ბედის მიხედვით მოწყობილი ცხოვრება“.

 

ბედნიერება არასდროს მოდის ხმაურით. ის არ აკაკუნებს კარზე და არ ამბობს -„მე მოვედი“. ხშირად ის ჩუმად ჯდება ჩვენს გვერდით, ისე რომ ჩვენ მას ვერც კი ვამჩნევთ და სანამ ჩვენ მომავალზე ფიქრში ვართ, ის უკვე წასულია.

 

ფილოსოფოსები საუკუნეების განმავლობაში ცდილობდნენ მის განსაზღვრას.

 

#არისტოტელე ბედნიერებას ევდაიმონიას უწოდებდა - არა განცდას, არამედ ცხოვრების წესს, სათნოების თანხმობაში ყოფნას. მისთვის ბედნიერება არ იყო სიცილი ან სიხარული, არამედ ხანგრძლივი შინაგანი ჰარმონია.

 

#ეპიკურე კი ამტკიცებდა, რომ ბედნიერება ტკივილის არქონაშია - სიმშვიდეში, რომელიც სურვილების შეზღუდვით მიიღწევა.

 

სტოიკოსები კიდევ უფრო მკაცრები იყვნენ: ბედნიერება არ არის სამყაროს კონტროლი, არამედ საკუთარი დამოკიდებულების მართვა.

 

ფსიქოლოგიაში ბედნიერება სხვაგვარად აღიქმება.

 

ზიგმუნდ ფროიდი მას თითქმის ეჭვით უყურებდა - ადამიანი, მისი აზრით, ბედნიერებისთვის არ არის „დაპროგრამებული“; ჩვენ უფრო ტანჯვის თავიდან აცილებას ვცდილობთ, ვიდრე ბედნიერების მოპოვებას.

 

კარლ იუნგი კი ამბობდა, რომ ბედნიერება მაშინ ჩნდება, როცა ადამიანი საკუთარ ჩრდილს - ტკივილს, შიშს, დაუმთავრებელ სურვილებს - თვალს უსწორებს.

 

მარტინ სელიგმანი, თანამედროვე პოზიტიური ფსიქოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, ბედნიერებას ხუთ კომპონენტად შლის:

• აზრი,
• ჩართულობა,
• ურთიერთობები,
• მიღწევები
• პოზიტიური ემოციები.

თუმცა თავადაც აღიარებს - ეს უფრო მიმართულებებია, ვიდრე მუდმივი მდგომარეობა.

და აქ ჩნდება მთავარი კითხვა:

რამდენი ხანი გრძელდება ბედნიერება?
პასუხი გულწრფელია და, შესაძლოა, გულდასაწყვეტიც - ცოტა ხანს.

 

ნეიროფსიქოლოგია გვასწავლის, რომ ადამიანის ტვინი სწრაფად ეჩვევა კარგსაც და ცუდსაც. რასაც დღეს ბედნიერებას ვეძახით, ხვალ ნორმად იქცევა. ამას ჰედონისტურ ადაპტაციას უწოდებენ. ამიტომაც ვამბობთ ხშირად: „მაშინ ვერ გავიგე, რა ბედნიერი ვიყავი“.

 

აქედან იბადება მესამე, თითქოს პროვოკაციული კითხვა:

არსებობს თუ არა ბედნიერება რეალურად?

ალბერ კამიუ იტყოდა - ბედნიერება არსებობს, აბსურდის მიუხედავად.

სარტრი დაამატებდა - ის თავისუფლებასთანაა გადაჯაჭვული და მძიმე პასუხისმგებლობას მოითხოვს.

ბუდისტური ფილოსოფია კი გვეტყოდა: ბედნიერება როგორც მუდმივი მდგომარეობა ილუზიაა; არსებობს მხოლოდ მომენტი და ცნობიერება ამ მომენტის მიმართ.

სინამდვილეში, ჩვენ ბედნიერებას ხშირად ვუწოდებთ იმას, რაც ტკივილს დროებით აჩუმებს: მიღწევას, სიყვარულს, აღიარებას, სიმშვიდეს. მაგრამ ბედნიერება იშვიათად არის მწვერვალი - უფრო ხშირად ის არის გზა, რომელზეც იმდენად ვართ კონცენტრირებულები დანიშნულების პოვნაზე, რომ ნაბიჯების სილამაზეს ვერ ვამჩნევთ.

და მაინც რა გვაბედნიერებს ადამიანებს?

შინაარსიანი ურთიერთობები
ადამიანისთვის ყველაზე ძლიერი ბედნიერების წყარო ხშირად სხვებშია. სიყვარული, მეგობრობა, ოჯახი, მხარდაჭერა და ურთიერთგაგება - ეს არის ის სულიერი ინვესტიცია, რომელიც მუდმივად სიხარულის შეგრძნებას გვაძლევს. კარლ როჯერსი და სხვა ჰუმანისტები ამბობდნენ, რომ თვითრეალიზაციის გზაზე ადამიანები ურთიერთობებით ივსებიან; სიყვარული და მხარდაჭერა არა მხოლოდ ემოციურ კომფორტს, არამედ ცნობიერების სიმშვიდეს აძლევს.

შიდა სულიერი ჰარმონია და თვითშეგნება
სტოიკოსები, ეპიკურე და იუნგი ერთხმად ამბობენ: ბედნიერება გარესლზე ნაკლებად არის დამოკიდებული, მეტს შიდა მდგომარეობაზე, საკუთარ აზრებზე და დამოკიდებულებაზე. როცა ადამიანი საკუთარ „ჩრდილს“ იცნობს და კონტროლს ახდენს საკუთარ რეაქციებზე, ის არასდროს იქნება აბსოლუტურად უბედური, რადგან მას აღარ მართავს სპონტანური ემოციები.

წარმატებები და მიღწევები
მარტინ სელიგმანის პოზიტიური ფსიქოლოგია გვასწავლის, რომ ბედნიერება ხშირად მოდის ჩართულობიდან და მიღწევებიდან - როდესაც ადამიანი მიზნებს ადგენს და წარმატებას აღწევს, ამას ემატება აზრი, რაც გულისხმობს, რომ მისი ცხოვრება ღირებულებების მიხედვით მიდის.

მომენტი და შეგრძნების ღირებულება
თანამედროვე ნეიროფსიქოლოგია გვახსენებს, რომ ტვინი სწრაფად ეჩვევა ბედნიერ მომენტებს. ამიტომ ადამიანები ხშირად ვერ აფასებენ იმას, რაც აქვთ. ბედნიერება ჩნდება მაშინ, როცა ადამიანი შეაჩერებს აჩქარებულ ცხოვრებას და შეამჩნევს სილამაზეს წვრილ-წვრილ, ყოველდღიურ მომენტებში: მზის სხივი ფანჯარაზე, ბავშვი, რომელიც ეძინება, ყავა დილას, სიჩუმე.

მადლიერება
როკისფელერის ანალიზებით და თანამედროვე ფსიქოლოგიურ კვლევებში გამოჩნდა, რომ ადამიანები ხშირად ბედნიერებას შერეული ემოციებით აღიქვამენ. მადლიერება - ის შეგრძნება, რომ რაც გაქვს საკმარისია, ან „ეს მომენტი უკვე კარგია“ - ზრდის ყოველდღიურ სიხარულს.

ზოგი ხედავს ბედნიერებას აზრში
ბევრი ფილოსოფოსი ქრისტიანული და ბუდისტური სწავლება გვასწავლის, რომ ბედნიერება -არა მხოლოდ სიხარული, არამედ ცხოვრების აზრის განცდაა. როდესაც ადამიანი ხედავს, რომ მისი ცხოვრება მნიშვნელობითაა სავსე, ის შინაგანად ტკბება.

 

და ბოლოს - რატომ ვერ აფასებს ადამიანი ბედნიერ მომენტებს?
იმიტომ, რომ ცნობიერება მუდამ მომავალში გარბის. იმიტომ, რომ ბედნიერება არ ყვირის, ხოლო ტკივილი - ყოველთვის ხმამაღალია. იმიტომ, რომ ჩვენ გვასწავლეს მეტი გვინდოდეს და არა ის შევნიშნოთ, რაც უკვე გვაქვს. ბედნიერება ხშირად უკანა ხედვის სარკეში ჩანს - მაშინ, როცა უკვე შორს ვართ მისგან.

და თუ მას ერთხელ მაინც განვიცადეთ ის - ალბათ ესეც საკმარისია.