მიწისქვეშა სუნთქვა

 

აქ ნესტის, გახურებული ლითონის, მტვრისა და ძველი ელექტროობის სპეციფიკური სუნი პირველივე საფეხურზე გეგებება. ეს მიწისქვეშეთის სუნთქვაა, ჰაერი, რომელსაც ზედაპირთან საერთო აღაფერი აქვს.

ესკალატორი უხმოდ, რიტმულად მიათრევს ათასობით სხეულს სიღრმისკენ. უსასრულო, მოძრავი კიბეები: ერთნი ჩადიან, მეორენი ამოდიან. გვერდის ავლისას ერთმანეთს თვალს არიდებენ, მაგრამ ამ წამიერ მოძრაობაში მთელი კაცობრიობა ეტევა.

აი, კანონის დამცველი თავისი მკაცრი, გასწორებული ფორმით. იქვე, მისგან ორიოდე საფეხურის მოშორებით,  დაღლილი მეძავი, რომლის თვალებშიც მხოლოდ უძილო ღამეები და გაცრეცილი პომადა იკითხება. აქვეა მორალისტი, რომელიც ზიზღით შეჰყურებს ბარბაცით ჩამომავალ ლოთს, თუმცა ვერც კი ხვდება, რომ რამდენიმე წუთში ორივეს ერთი და იგივე რკინის ვაგონი წაიღებს ერთი და იმავე მიმართულებით.

სუსტები, მსუქნები, ჭკვიანური მზერით დამძიმებულები თუ სრულიად ცარიელნი,  მიწისქვეშეთში ყველა თანაბრდება.

ადამიანების უმეტესობა გაშეშებულია. ტელეფონების ლურჯი, ცივი შუქი ანათებს უემოციო, ჩამთვრალ სახეებს. ყურსასმენები ყურებში…  ეს არ არის უბრალოდ მუსიკა, ეს არის ჯავშანი, სარკმელი საკუთარ სამყაროში, რომ როგორმე გაექცნენ გარშემომყოფთა სიახლოვეს. ისინი გვერდიგვერდ დგანან, მხრებით ეხებიან ერთმანეთს, მაგრამ მათ შორის სინათლის წლების მანძილია. უსიცოცხლო თვალები, დაღლილი ნაბიჯები, ავტომატური მოძრაობები.

ნეტავ რა ხდება ამ გაშეშებული შუბლების მიღმა?

ალბათ იქ, სიბნელეში, ათასი სხვადასხვა ჯოჯოხეთი და სამოთხე დუღს. ერთის თავში ფინანსური კრიზისია, ვადაგადაცილებული სესხი, ხვალინდელი ქირა, ცარიელი ჯიბეები. მეორეს ოჯახური დრამა ტანჯავს, გაციებული ურთიერთობები, სახლში დატოვებული ავადმყოფი ან მიტოვებული სიყვარული. მესამეს დაუოკებელი, აკრძალული ვნება წვავს, რომელიც მოსვენებას არ აძლევს. ყველა თავის ტვირთს ატარებს, თუმცა გარეგნულად ყველას ერთი და იგივე, დაღლილი ნიღაბი აფარია.

და უეცრად, ამ უემოციო აჩრდილების ქაოსში, პლატფორმის კუთხეში გიტარის პირველი აკორდი გაიჟღერებს. ქუჩის მომღერალი ახალგაზრდა ბიჭი ლაღად, სრულიად უდარდელად მღერის. მისი ხმა გვირაბის ცივ კედლებს ეჯახება და ექოდ იშლება. ეს არის ერთადერთი სიცოცხლის ნაპერწკალი ამ მიწისქვეშა სამყაროში შეხსენება იმისა, რომ უსიცოცხლო თვალების, ტელეფონებში ჩაძირული სახეებისა და გვირაბის სიბნელის მიუხედავად, გულისფეთქება არ შეჩერებულა.

მე მეტრო ცხოვრება მგონია… დროებითი გაჩერებები, შემთხვევითი მგზავრები და უსასრულო მოძრაობა სიბნელიდან სინათლისკენ.

 

სახლში უნდა დავბრუნდე

 

           ზღვა ყოველთვის ბრუნდება ნაპირთან, თუნდაც ათასჯერ უკუაგდოს კლდემ. ისიც ასე იყო გაგრიდან წამოსული, ზღვისფერი და ზღვისნაირი.

მაშინ, 1993 წლის იმ ავბედით შემოდგომაზე, როცა სამყარო თავზე დაენგრათ, ის ჯერ კიდევ ახალგაზრდა იყო. უცოლშვილო, ფიზიკურად გამორჩეული  ქერა, სიმპათიური, მშვიდი გამოხედვის ეკონომისტი, რომელსაც წინ მთელი ცხოვრება ჰქონდა. მაგრამ ომმა ციფრებისა და ლოგიკის ენა წაართვა და სულ სხვა, სასტიკი რეალობის წინაშე დააყენა.

აფხაზეთი ზღვის სანაპიროთი დატოვა. უკან მშობლიური გაგრა რჩებოდა, წინ  ადლერის საზღვარი და გაურკვევლობა. თუმცა, ნამდვილი ჯოჯოხეთი არა ქალაქის დაკარგვა, არამედ ის გზა აღმოჩნდა, რომელიც ადამიანობის დასასრულს ჰგავდა. იმ წყეულ გზაზე წააწყდა იმას, რის დავიწყებასაც ადამიანის გონება ვერასდროს შეძლებს ორსული ქალის გაფატრულ სხეულს, სიცოცხლისა და სინათლის ყველაზე დაუნდობელ მკვლელობას. იმ წამს მის სულში რაღაც სამუდამოდ გაწყდა. მერე იყო ფიზიკური ტკივილიც  მტრის იარაღის კონდახები, რომლებიც გააფთრებით უტყამდნენ თავში, თითქოს სურდათ, მასში ყოველივე ქართული და ადამიანური ჩაექოლათ. ბედით გადარჩა, თუმცა მისი ერთი ნაწილი იქ, იმ სანაპიროზე, სისხლიან ქვიშაში ჩაიმარხა.

როცა დასავლეთ საქართველოში, ბიძის ოჯახში ჩამოვიდა, მხოლოდ სხეულით იყო იქ. შემოკედლებული, ჩუმი, თითქოს გამჭვირვალე. ოჯახი ხვდებოდა, რომ მის მიღმა რაღაც საშინელი, გამოუთქმელი ტრაგედია ბინადრობდა. ვერანაირი სითბო ვერ ათბობდა მის გაყინულ მზერას.

მან შვება აბაშისწყალზე იპოვა. ყოველდღე მიდიოდა მდინარის პირას, საათობით იჯდა წყლის პირას და უსმენდა დინებას. ალბათ, მდინარის ხმაურში გაგრის ტალღების ხმას ეძებდა, ან ცდილობდა, ამ წმინდა წყლით ჩამოებანა ის საშინელი სისხლიანი კადრები, თვალებიდან რომ არ შორდებოდა. წყალი იყო მისი ერთადერთი თავშესაფარი, ერთადერთი ენა, რომელიც ესმოდა.

ბოლო პერიოდში აიჩემა: „სახლში უნდა დავბრუნდე, იქ ჩემი სახლია, უნდა წავიდე...“ თვალები შორს ეჭირა, იქით, სადაც მზე ჩადიოდა, სადაც მისი აფხაზეთი ეგულებოდა. შინაგანი ხმა უხმობდა, მშობლიური მიწის სუნი და ზღვის მარილიანი ჰაერი.

ერთ დღესაც, ის უბრალოდ გაუჩინარდა. ისევე ჩუმად, როგორც ცხოვრობდა.

მერე დიდხანს დაეძებდნენ. ხმები სხვადასხვაგვარი მოდიოდა, თითქოს ის ერთდროულად ყველგან და არსად იყო. ზოგი ამბობდა, მდინარის პირას ვნახეთ, წყალს მიჰყვებოდაო. ზოგიც იფიცებოდა, ზღვის სანაპიროზე დადიოდა, სველი ქვიშით ხელშიო. ერთმა მგზავრმა კი თქვა  ბოლოს ოჩამჩირეში მოვკარი თვალი, ფეხშიშველი მიდიოდაო...

იქ, გაგრაში, მისი სახლ-კარი უკვე კარგა ხანია აღარ იდგა. მტერმა ფერფლად აქცია, დაწვა და მიწასთან გაასწორა. მაგრამ განა შეიძლება სულისთვის სახლი დაწვა? განა შეიძლება ოცნება ფერფლად აქციო?

ის მაინც დაბრუნდა. თუ რეალობით არა, თავის ტანჯულ, შავ-თეთრ წარმოსახვაში მაინც მიაღწია მშობლიურ ეზომდე, დაჯდა დამწვარ ზღურბლზე და სული მოითქვა. ან იქნებ, აბაშისწყალმა თავისი ტალღებით შავ ზღვაში გაიყოლა, ზღვამ კი თავის წიაღში მიიღო, შეერია მარადისობას და იქ იპოვა ის მშვიდობა, რომელიც ამ მიწაზე ასე სასტიკად წაართვეს. ის ახლა ზღვაა  თავისუფალი, დაუდგრომელი და სამუდამოდ სახლში დაბრუნებული.

როგორ ვაქციოთ ბავშვობის ტრავმები მომავალში წარმატების ფორმულად

 

მძიმე ბავშვობა, სოციალური იზოლაცია, სიღარიბე თუ ადრეულ ასაკში განცდილი მრავალჯერადი წარუმატებლობა ეს ის მოცემულობებია, რომლებიც ადამიანს ხშირად უსამართლობისა და უსუსურობის განცდით ავსებს. თუმცა, ფსიქოლოგიასა და სოციალურ მეცნიერებებში არსებობს ფენომენი, რომელსაც ფსიქოლოგიური მდგრადობა და მოქნილობა ჰქვია. ეს არის უნარი, არათუ გადაურჩე მძიმე დარტყმებს, არამედ ეს დარტყმები პიროვნული გარდაქმნის საშუალებად აქციო.

როდესაც საწყისი წერტილი უკიდურესად მძიმეა, "წარმატების ფორმულა" არ არის ზედაპირული პოზიტივი. ეს არის ღრმა, ხშირად მტკივნეული მენტალური ალქიმია, რომელიც რამდენიმე ფუნდამენტურ ეტაპს ეფუძნება:

ფსიქოანალიტიკოსი ალფრედ ადლერი ამტკიცებდა, რომ ბავშვობაში განცდილი არასრულფასოვნების, სოციალური დაუცველობის ან ფიზიკური/მატერიალური დეფიციტის განცდა ადამიანში ბადებს უზარმაზარ ენერგიას ამ დეფიციტის კომპენსირებისთვის.

როდესაც ბავშვობაში გაკლია უსაფრთხოება, აღიარება ან ელემენტარული რესურსები, ზრდასრულ ასაკში გიჩნდება ამ რესურსების საკუთარი შრომით მოპოვების გაცილებით დიდი წყურვილი, ვიდრე მათ, ვისაც ეს ყველაფერი მზამზარეული ჰქონდა.

ადამიანი, რომელმაც ადრეული ასაკიდანვე იცის, რა არის შიში, მარტოობა ან მატერიალური გაჭირვება, ნაკლებად მოწყვლადია ზრდასრულობის კრიზისების მიმართ. მას უკვე ნანახი აქვს "ყველაზე ბნელი სცენარი" და მისი შეშინება ცხოვრებისეული წვრილმანებით რთულია.

სოციალური პრობლემები (სიღარიბე, გარიყულობა, ბულინგი…) ხშირად აჩენს განცდას, რომ გარემო განაპირობებს ჩვენს ბედს. თუმცა, ეგზისტენციალური ფსიქოლოგია გვასწავლის: „ჩვენ ვერ ვირჩევთ საწყის მოცემულობას, მაგრამ ყოველთვის ჩვენზეა დამოკიდებული, რა პოზიციას დავიკავებთ ამ მოცემულობის მიმართ“.

წარმატების ფორმულა იწყება იმის გაცნობიერებით, რომ „ის, რაც ბავშვობაში გადამხდა, ჩემი ბრალი არ არის, მაგრამ ის, თუ ვინ ვიქნები ხვალ, ჩემი პასუხისმგებლობაა“. ბავშვობის ტრავმები ხდება არა თავის მართლების მიზეზი, არამედ ამოსავალი წერტილი, საიდანაც იწყება დამოუკიდებელი იდენტობის შენება.

როდესაც ადამიანი სოციალური პრობლემების გამო ბევრჯერ აწყდება უარს, კარს თუ წარუმატებლობას, აქ მოქმედებს ბიოლოგიური ვაქცინის პრინციპი:

მაღალი სოციალური სტატუსის მქონე ადამიანებისთვის პირველივე სერიოზული მარცხი ხშირად დამანგრეველია. მათთვის კი, ვინც ბრძოლაში გაიზარდა, წარუმატებლობა არა კატასტროფა, არამედ სამუშაო პროცესის ჩვეულებრივი ნაწილია  მორიგი შეცდომა, რომელიც უნდა გამოსწორდეს.

მძიმე გამოცდილების მქონე ადამიანი ჰგავს ნახშირბადს, რომელიც მიწისქვეშა უზარმაზარი წნევისა და მაღალი ტემპერატურის შედეგად ალმასად იქცევა. წარმატების ფორმულა სწორედ ამ წნევის გაძლებაში და მიღებული ენერგიის შემოქმედებით, სოციალურ ან პროფესიულ მიღწევებად გარდასახვაშია. როდესაც საკუთარ თავზე გამოცდილი გაქვს სოციალური უსამართლობა, შენი მიზანი ხდება არა უბრალოდ პირადი კეთილდღეობა, არამედ იმ გარემოს შეცვლა და გაჯანსაღება, სადაც სხვები ჯერ კიდევ იტანჯებიან.